“Tích thiện chi gia tất hữu dư khánh..."
Hết thảy pháp thế gian và xuất thế gian đều chẳng ra ngoài nhân quả. Có kẻ chẳng tin chê là mờ mịt, chẳng thể truy cứu, nên thành ra bỏ thiện nhân, thiện quả, để chọn lấy ác nhân, ác quả. Bởi lẽ, tin nhân quả thì sẽ dè dặt, kinh sợ, răn dè, cẩn thận ngay trong những nơi không ai thấy được, kiêng nể ngay trong chỗ không ai nghe được, tu sửa đức mình. Không tin nhân quả thì sẽ phóng túng, tà vạy, xa xỉ, trọn chẳng kính sợ mạng trời, khinh miệt ngôn giáo của thánh hiền, buông tuồng không nể nang. Vì thế, kinh Thư nói: “Tác thiện giáng chi bách tường, tác bất thiện giáng chi bách ương” (Làm lành thì trăm điều lành giáng xuống, làm điều chẳng lành thì trăm nỗi tai ương giáng xuống). Kinh Dịch chép: “Tích thiện chi gia tất hữu dư khánh, tích bất thiện chi gia tất hữu dư ương” (Nhà chất chứa điều lành ắt sự vui có thừa, nhà chất chứa chuyện chẳng lành ắt tai ương có thừa). Gia đình hưng thịnh hay suy sụp, đất nước bình yên hay loạn lạc không gì chẳng do vì lẽ này gây nên.
“Trí tri cách vật”?
Vì thế Khổng Tử muốn làm sáng tỏ Minh Đức phải lấy “cách vật” (trừ khử vật dục) làm gốc. “Vật” (物) là gì? Chính là những thứ tư dục chẳng hợp lẽ trong tự tâm. “Cách” (格) là gì? Như người mạnh mẽ chiến đấu với giặc, ắt mong sao tư dục phải tháo chạy ra xa. Tư dục trong tự tâm đã bị trừ khử rồi thì chánh tri sẵn có sẽ tự hiển lộ; đúng đúng, sai sai đều rõ ràng, ý thành, tâm chánh, thân tu. Như vậy thì “cách vật” chính là căn bản để “làm sáng tỏ Minh Đức”. Đã có thể trừ khử món vật tư dục thì trọn chẳng đến nỗi có những tri kiến tà vạy, sai bậy không hợp lý. Do vậy sẽ tấn tu không ngừng, muốn chẳng đạt đến địa vị thánh hiền cũng không thể được! Tiếc cho cõi đời phần nhiều chẳng suy xét lẽ này, đều coi việc thúc đẩy tri thức của chính mình đến mức cùng cực nhằm thấu hiểu cùng tận nguyên lý của mọi sự vật trong thiên hạ là “trí tri cách vật”. Đấy là coi cành nhánh như cội gốc, coi cội gốc là cành nhánh! Mất mát lớn lắm!
Bước đầu tiên chỉ là có “cách vật” được hay không mà thôi!
Chỉ vì thánh mất niệm mà thành cuồng, do cuồng khắc chế được ý niệm mà thành thánh. Bước đầu tiên chỉ là có “cách vật” được hay không mà thôi! Hễ “cách vật” được thì sẽ cao đăng địa vị thánh hiền; chẳng “cách vật” được thì sẽ rớt vào loài cầm thú. Người học Phật tu Giới - Định - Huệ, đoạn tham - sân - si, cũng chính là thể hiện ý “cách vật trí tri” vậy! Ắt phải giữ vẹn luân thường, trọn hết bổn phận, dứt lòng tà, giữ lòng thành, đừng làm các điều ác, vâng giữ các điều lành để dốc sức tu thiện pháp thế gian; lại hằng ngày còn thường xưng niệm vạn đức hồng danh của A Di Đà Phật thì lâu ngày chầy tháng sẽ hợp với khí phận của Phật, khi còn sống sẽ tự giống như bậc hiền thánh, lúc mất liền sanh về cõi nước Như Lai.
Chẳng phụ bạc cái đạo làm người, kiêng giết, bảo vệ sanh vật,...
Ông Viên Lệ Đình ở Vô Tích xưa kia là một gã ngông cuồng, do nghe Phật pháp, biết nhân quả báo ứng đều do tự tâm cảm vời, muốn bỏ ác quả để tận lực tu thiện nhân. Do thấy chính mình may mắn đã được biết tới [những điều trên đây], bèn thương xót những kẻ khác chưa ngộ, liền tập hợp những người cùng chí hướng, lập ra Tịnh Nghiệp Xã. Phàm những ai gia nhập đều tùy theo khả năng của chính mình mà sốt sắng hành điều lành thế gian để mong chẳng phụ bạc cái đạo làm người, kiêng giết, bảo vệ sanh vật, ăn chay, niệm Phật, ngõ hầu cùng sanh về cõi Cực Lạc. Nay đã hơn ba năm rồi, đem những ý nghĩa trọng yếu đã được đề xướng trong Liên Xã, những hành trạng tu trì của đại chúng trong Liên Xã và những lợi ích đạt được, cũng như những sự nghiệp đã thực hiện, những kinh phí đã dùng trong hai năm gần đây nhất, mỗi mỗi đều ghi chép đầy đủ kể từ ngày thành lập đến nay để tạo thành tờ niên san kỳ thứ hai. [Ông Viên] muốn đem in ra, yêu cầu tôi viết lời tựa. Do vậy bèn lược thuật đại ý của nhân quả, cách vật trí tri để trình bày. Đối với nguyên do của sự tu trì Tịnh nghiệp thì đã có những kinh luận và trước thuật Tịnh Độ nên không cần phải nhắc đến ở đây!
Nam Mô A Di Đà Phật
Đoạn đầu: Hết thảy pháp thế gian và xuất thế gian đều chẳng ra ngoài nhân quả. Có kẻ chẳng tin chê là mờ mịt, chẳng thể truy cứu, nên thành ra bỏ thiện nhân, thiện quả, để chọn lấy ác nhân, ác quả. Bởi lẽ, tin nhân quả thì sẽ dè dặt, kinh sợ, răn dè, cẩn thận ngay trong những nơi không ai thấy được, kiêng nể ngay trong chỗ không ai nghe được, tu sửa đức mình. Không tin nhân quả thì sẽ phóng túng, tà vạy, xa xỉ, trọn chẳng kính sợ mạng trời, khinh miệt ngôn giáo của thánh hiền, buông tuồng không nể nang.
Thật sự phàm phu chúng ta thì đa phần thuộc dạng 'chưa thấy quan tài chưa đổ lệ', tức thấy cái quả rồi mới kinh sợ [mà không dám làm nữa], chứ còn dùng cái trí để suy lường, răn dè thì hơi bị khó, dẫu cho cũng có tác dụng đó chứ không phải không, nhưng không được rốt ráo, triệt để, chỉ khi nào tận mắt thấy tai nghe, hay chính mình đã từng bị nếm trải qua thì mới 'thấu triệt' được, mới nhớ lâu, không quên, còn không thì phải răn nhắc xuyên suốt, không gián đoạn vậy, mới mong kiêng dè được, còn không chỉ vài ngày không học đạo thì lại 'đâu vào đó', quên thì cũng chẳng quên được đâu nhưng tâm ý [kiêng dè] nó trở nên lợt lạt, yếu nhớt, không còn sức mạnh, không còn đủ sức ngăn chặn [những hành vi, ý nghĩ sai quấy, hay tham đắm ngũ dục]. Cho nên, một là đã từng 'kinh' qua [nên sợ chết khiếp]; hai là tận mắt thấy tai nghe chứng kiến sự việc nhân quả như vậy [nên bị 'chấn động', 'san chấn tâm lý']; ba là cứ phải 'nhồi nhét' ra rả suốt vậy, tức lúc nào cũng phải giữ độ 'hot', không để nguội lạnh đi, giống như mưa dầm thấm lâu, lâu ngày chầy tháng mới ăn sâu vào tâm trí tiềm thức, với lại như thế mới hy vọng 'tập hợp' đủ sức mạnh để kiêng dè, cách xa. Thật sự phàm phu chúng ta là như vậy đó, còn các bậc Thánh nhân, thượng căn thượng trí thì không bàn tới. Cho nên, cái sức mạnh của Ngũ dục nó kinh khủng lắm, không đùa được đâu, bởi chúng ta đang sống trong cái cõi ấy mà, nên thuận theo chúng mới là 'xuôi dòng', theo số đông, còn 'cách ly', 'cách vật' ra là chúng ta đang bơi ngược dòng vậy, đang ngược lại phần đông, cái khó của tu đạo là như vậy.
Tiếp theo: Vì thế, kinh Thư nói: “Tác thiện giáng chi bách tường, tác bất thiện giáng chi bách ương” (Làm lành thì trăm điều lành giáng xuống, làm điều chẳng lành thì trăm nỗi tai ương giáng xuống). Kinh Dịch chép: “Tích thiện chi gia tất hữu dư khánh, tích bất thiện chi gia tất hữu dư ương” (Nhà chất chứa điều lành ắt sự vui có thừa, nhà chất chứa chuyện chẳng lành ắt tai ương có thừa). Gia đình hưng thịnh hay suy sụp, đất nước bình yên hay loạn lạc không gì chẳng do vì lẽ này gây nên.
Mặc dù rằng Nhân Quả là cả ba đời [quá khứ, hiện tại, tương lai], nói cụ thể là có hiện báo, hậu báo, dư báo... chứ không phải chỉ có quả báo hiện tiền trong đời này không, tuy nhiên, dù là hiện báo hay hậu báo gì thì trước sau gì cũng nhận lãnh, và chắc chắn ít nhiều gì cũng 'trổ' ra ngay trong đời này, dù đó chưa phải là tất cả đâu, cái hậu báo đời sau mới kinh khủng hơn nhiều. Tuy nhiên, thực tế cho chúng ta thấy rằng, ở nửa sau đời người, và càng về cuối thì cái quả của một đời bắt đầu 'đơm hoa kết quả' dần dần rồi, cho tới lúc cuối lâm chung, rồi chuyển tiếp qua các đời sau, tức là khoảng nửa đời đầu là thường bị chi phối bởi cái dư báo từ những đời trước [hay còn gọi là 'số mệnh' theo cách nói dân gian], còn từ nửa sau trở đi cho đến càng gần lúc cuối thì cái quả báo hiện tiền của một đời này nó bắt đầu ảnh hưởng, chi phối mạnh dần lên. Cho nên Nhân Quả nếu chỉ xét trong một đời hiện tại này cũng không phải là không đủ sự xác thực, nếu xét theo số đông đại chúng thì cũng tương đối rõ ràng, thỏa đáng, đầy đủ xác thực nhân chứng vật chứng hẳn hoi đấy. Chúng ta biết rằng, nghiệp lực của chúng sanh là bất khả tư nghì [và kéo dài qua nhiều đời nhiều kiếp], thế nhưng tâm lực của chúng sanh cũng bất khả tư nghì vậy, tức cũng đủ 'sức mạnh' hoán cải, thay đổi vận mệnh con người [ngay trong đời này], miễn là tâm lực đủ mạnh, đủ sự quyết tâm, kiên trì, bền lâu vậy. Cho nên các Ngài mới nói “Tích thiện chi gia tất hữu dư khánh, tích bất thiện chi gia tất hữu dư ương” là như thế.
Đoạn tiếp: Vì thế Khổng Tử muốn làm sáng tỏ Minh Đức phải lấy “cách vật” (trừ khử vật dục) làm gốc. “Vật” (物) là gì? Chính là những thứ tư dục chẳng hợp lẽ trong tự tâm. “Cách” (格) là gì? Như người mạnh mẽ chiến đấu với giặc, ắt mong sao tư dục phải tháo chạy ra xa. Tư dục trong tự tâm đã bị trừ khử rồi thì chánh tri sẵn có sẽ tự hiển lộ; đúng đúng, sai sai đều rõ ràng, ý thành, tâm chánh, thân tu. Như vậy thì “cách vật” chính là căn bản để “làm sáng tỏ Minh Đức”.
Thực sự ra thì chỉ riêng việc "cách vật" được đã là cả một 'trí huệ' trong đó rồi đó, chứ chẳng phải chuyện chơi đâu, tức phải có tâm lực, trí lực, nhân duyên lực [để nhận biết ra, để tránh xa, không 'va đụng' vào những thứ đó, để đủ sự quyết tâm...], bởi, phàm phu chúng ta không phải cứ nói muốn "cách" là "cách" ngay được liền đâu, khác với bậc Thượng căn ở chỗ đó. Rồi một khi 'cách ly' được [những thứ ngũ dục đó] thì tâm ý lại càng trở nên sáng tỏ hơn, chúng cứ tương hổ cho nhau như vậy, sự lý viên dung. Nhưng có một điều, phàm phu chúng ta đang sống trong cõi Dục này, nếu không được răn nhắc, học tập thường xuyên, liên tục thì rất dễ [nếu không muốn nói kiểu gì cũng bị] 'tái phạm', không nhiều thì ít, bởi tại sao? Bởi đó chính là 'bản chất' của phàm phu là vậy, không khác được, cho nên cần phải răn nhắc, học tập, thân cận Kinh kệ, giáo lý nhà Phật, Thánh hiền suốt như vậy, không được lơ là, bởi lơi ra cái là 'có chuyện' đấy, chứ không đùa đâu, cứ phải học tập, ra rả tối ngày, hàng ngày đây còn chưa ăn thua, chưa chắc đã 'thấm', đã chịu sửa nữa là. Nhưng dẫu chưa sửa được ngay thì có học tập, có thấy nghe đều đặn như vậy vẫn là tốt hơn không, rồi sẽ hồi tâm chuyển ý dần lúc nào không hay, từ việc dễ đến việc khó, cứ tuần tự 'tự nhiên' mà chuyển dần thôi. Bởi vậy, chỉ mỗi từ "cách vật" [cách ly những ngũ dục, tư lợi] là cả một quá trình chứ không phải chuyện một sớm một chiều mà làm được ngay được rốt ráo đâu. Rôi từ "cách dục" sẽ sanh "trí tri", rồi cái "trí" lại giúp "cách vật", rời xa, cứ như vậy. Cho nên, nói gì nói, trong tu học cả pháp thế gian lẫn pháp xuất thế cái cần yếu nhất đó là gì? Đó chính là sự "kiên trì", xuyên suốt, không gián đoạn, không nôn nóng vậy. Bởi vậy, với phàm phu chúng ta hãy lấy sự "kiên trì" đặt lên hàng đầu trong tu học, rằng "kiên trì" đi cho đúng đường đúng lối, "kiên trì" theo đúng Chánh Pháp Phật truyền trao, "kiên trì" tu chân nơi cõi tục này, "kiên trì" sự kiên định Tín tâm một đời này thoát ly sanh tử, vãng sanh Cực Lạc, chứng Bất Thoái. Cho nên, trong Kinh Phật cũng 'chốt hạ' nội dung cuốn Kinh bằng một Phẩm, đó là "Cần Tu Kiên Trì", bởi đây chính là điều không thể thiếu trong tu học vậy.
Các phần còn lại chúng ta cùng đọc và học tập.
Văn Sao Tam Biên, quyển 3
Lời tựa cho tờ niên san số thứ hai của Phật Giáo Tịnh Nghiệp Xã ở Vô Tích
Đại Sư Ấn Quang
