Hết thảy các pháp đều lấy thân làm gốc
Nhận được thư, biết bà tu trì tinh tấn, thệ nguyện rộng lớn, tôi vui mừng, an ủi đến tột bậc. Nói tới giáo hóa người khác thì chính mình cần phải dốc sức nương theo pháp mà tu trì, chứ chẳng phải chỉ chuyên nói xuông. Hết thảy các pháp đều lấy thân làm gốc; như chính mình phụng sự cha mẹ ruột, bố mẹ chồng đều trọn hết lòng hiếu thảo, đối đãi với anh em trai, chị em ruột, chị em dâu đều bằng tấm lòng nhường nhịn, yêu thương, mềm mỏng, hòa hoãn, khuyên nhau làm lành, nhắc nhở nhau sửa lỗi. Đối với chồng mình ắt phải cung kính, khuyên chồng làm lành, sửa lỗi, giữ gìn lễ pháp cẩn thận, đừng nên vì vợ chồng quá mức thân thiết mà buông tuồng không giữ lễ nghi đến nỗi kỷ cương gia đình lỏng lẻo, con cái không có cái để làm gương noi theo! Đừng buông thả cho con cái, cháu chắt v.v… quen tánh. Lúc chúng vừa mới hiểu biết, liền nói với chúng về đạo lý làm người, như hiếu, đễ, trung, tín, lễ, nghĩa, liêm, sỉ v.v… và nhân quả báo ứng. Từ thuở bé đã biết những đạo lý này thì khi lớn lên chúng sẽ trọn chẳng dám làm những chuyện sai trái, gian dối, vượt lễ, quá phận.
Muốn cho họ tin tưởng Phật pháp, trước hết hãy khuyên họ trọn hết luân thường đạo lý
Thế đạo hiện thời bại hoại đến mức như thế này, nói chung là do những kẻ làm mẹ trong cõi đời chỉ biết yêu thương con cái, chẳng biết dạy chúng thành hiền, thành thiện mà ra! Công đức dạy dỗ con cái cực lớn. Tội lỗi không dạy dỗ con cái cũng cực lớn! Hàng nữ nhân giúp chồng dạy con chính là sẽ có thể làm cho thiên hạ thái bình, nhân dân yên vui. Trách nhiệm giúp chồng dạy con của nữ giới cực lớn! Nếu bà có thể chân thật làm được như thế thì những phụ nữ quen biết bà sẽ đều nhìn theo bắt chước làm lành. Bà lại còn chịu dựa theo pháp môn Tịnh Độ [là pháp môn] đơn giản, nhanh chóng nhất do đức Phật đã dạy để khuyên nhủ họ, tâm họ sẽ tự nhiên cảm động, nghe theo lời bà. Nhưng muốn cho họ tin tưởng Phật pháp, trước hết bà hãy khuyên họ trọn hết luân thường đạo lý.
Nữ nhân có chuyện khổ sở lớn nhất là sanh sản; phải khuyên họ kiêng giết, ăn chay. Nếu chẳng thể tự do [ăn chay theo ý muốn] thì hãy nên bớt ăn mặn. Đừng nhất loạt vì không thể ăn chay rồi tận lực ăn mặn. Hằng ngày sáng tối tùy theo khả năng của chính mình, hãy đối trước tượng Phật lễ bái, niệm chừng đó câu Phật hiệu. Nếu không có bàn thờ Phật thì hướng về phía Tây lễ bái cũng được, bởi lẽ, nữ nhân trẻ tuổi không có quyền tự do [dành nhiều thời gian tu tập theo ý muốn]. Ngoài ra, hễ mỗi khi thuận tiện đều niệm, cũng như mỗi ngày niệm Quán Thế Âm Bồ Tát chừng đó tiếng. Chỉ cần chí thành niệm là được, chứ không cần [bày vẽ] bề ngoài. Làm được như thế thì nghiệp đời trước lẫn nghiệp đời này sẽ đều tiêu diệt. Lúc sanh nở, quyết chẳng bị khổ sở! Như khi có thai, hãy nên thường giữ tấm lòng lành, thường niệm Phật hiệu, đừng ăn đồ mặn tanh tưởi, tự nhiên sanh ra con cái đều hiền thiện. Đến khi sanh nở, càng phải chí thành niệm Quán Thế Âm Bồ Tát. Phàm những người săn sóc sản phụ trong phòng sanh đều niệm cho người ấy thì [sản phụ] chắc chắn sẽ sanh nở không đau khổ. Đã thế, chính sản phụ và đứa con vừa được sanh ra sẽ đều gieo đại thiện căn.
Có kẻ chẳng hiểu lý bảo: “Lúc sanh nở lõa lồ, bất tịnh, niệm sẽ mắc tội!” Đấy là chấp lý hẹp hòi, chẳng biết tới đạo “Lý biến đổi theo Sự”! So với lòng cha mẹ quan tâm đến con cái, Phật, Bồ Tát coi chúng sanh còn thân thiết hơn rất nhiều! Ví như con cái té vào lửa, nước, cầu cha mẹ cứu vớt, cha mẹ liền đến cứu ngay, quyết chẳng vì [con cái] mũ áo không chỉnh tề, thân thể chẳng sạch sẽ mà không cứu.
Tôi đã bế quan, những thư từ bên ngoài nhất loạt chẳng trả lời. Do bà có tâm muốn độ người, nếu chẳng biết những điều mấu chốt, quan trọng, chắc là [người khác] sẽ chẳng chịu nghe theo. Do vậy, tôi đem những điều quan hệ nhất, dễ gây lòng tin nhất cho nữ giới để nói với bà hòng giúp bà khuyên người khác ăn chay, niệm Phật.
Hơn nữa, thế đạo hiện thời là thế đạo hoạn nạn. Nếu chịu chí thành niệm Phật, chắc chắn sẽ được Phật âm thầm gia bị khiến chẳng bị nguy hiểm. Phàm ai bị bệnh tật hoặc gặp chuyện xấu, tai họa, hoặc cầu con cái, đều nên chí thành niệm Phật, quyết định sẽ được như nguyện. Đối với công khóa thì tùy theo khả năng của bà, tôi cũng chẳng thể chỉ dạy riêng [bà nhất định phải làm như thế nào]; nhưng cần phải lấy chí thành, cung kính làm căn bản. Cần phải sanh lòng tin chân thật, phát nguyện thiết tha niệm Phật. Chớ nên có đủ mọi tâm niệm, trừ niệm sáu chữ ấy ra, trọn chẳng có một niệm nào khác trong lòng nữa (tức là niệm Phật trong tâm). Lại cần phải từng câu, từng chữ niệm cho rõ ràng, nghe cho rõ ràng, lâu ngày chầy tháng tâm sẽ tương ứng với Phật. (...)
Ảnh: Tượng Phật A Di Đà bằng đá xanh tự nhiên lớn nhất Việt Nam, tại chùa Bình A, Ninh Bình. Tượng cao 32m, nặng gần 3000 tấn, bên trong có 1 vạn tượng Phật dát vàng.
Đoạn đầu: Nói tới giáo hóa người khác thì chính mình cần phải dốc sức nương theo pháp mà tu trì, chứ chẳng phải chỉ chuyên nói xuông. Hết thảy các pháp đều lấy thân làm gốc; như chính mình phụng sự cha mẹ ruột, bố mẹ chồng đều trọn hết lòng hiếu thảo, đối đãi với anh em trai, chị em ruột, chị em dâu đều bằng tấm lòng nhường nhịn, yêu thương, mềm mỏng, hòa hoãn, khuyên nhau làm lành, nhắc nhở nhau sửa lỗi.
Đây gọi là "Tu thân, tề gia...", tức là trước hết bản thân phải giác ngộ, tu tập cho tốt trước rồi sau mới khuyên nhủ, giáo hóa người thân được, như vậy họ mới chịu nghe theo. Câu "Hết thảy các pháp đều lấy thân làm gốc" nghĩa là sao? "Thân" ở đây nghĩa là cái thân xác phàm này hay là gì? Dạ, "thân" ở đây vừa có nghĩa là chính bản thân mỗi chúng ta [phải tu trì cho tốt], lấy đó làm gốc để "tề gia", khuyến hóa, tức tự hành dạy người, tự lợi lợi tha; ngoài ra "thân" ở đây còn có ý nghĩa là những người thân quyến [trong gia đình, họ hàng], lấy đó làm ưu tiên, chăm lo, khuyên nhắc trước, đây gọi là "tận hết bổn phận" [đối với gia đình, quyến thuộc], rồi sau mới là đến "sơ", tức là ngoài xã hội, đại chúng, hữu tình..., tức phải đi từ "thân" đến "sơ", đây là nguyên tắc chung, chứ không phải lúc nào cũng vậy, không phải luôn cứng nhắc, mà cần linh động, tùy duyên mà nương tựa, chia sẻ, dìu dắt nhau trên bước đường tu học.
Tiếp theo: Lúc chúng vừa mới hiểu biết, liền nói với chúng về đạo lý làm người, như hiếu, đễ, trung, tín, lễ, nghĩa, liêm, sỉ v.v… và nhân quả báo ứng. Từ thuở bé đã biết những đạo lý này thì khi lớn lên chúng sẽ trọn chẳng dám làm những chuyện sai trái, gian dối, vượt lễ, quá phận.
Đây là việc giáo dục con cái của các bậc làm cha làm mẹ, làm ông làm bà, đối với các thế hệ tiếp theo. "Hiếu, đễ, trung, tín, lễ, nghĩa, liêm, sỉ" đây là những tánh đức trong Nho học, và dĩ nhiên là của cả Phật Pháp, mà chúng ta phải thấm nhuần, thực hành hàng ngày vậy. Chúng ta thấy rằng, Nho học là gì? Đạo học là gì? Đó chính là các Pháp thế gian của Phật Pháp vậy, cho nên đó thật ra là những chi, nhánh của Phật Pháp mà thôi, tức Phật Pháp bao hàm tất cả, từ các Pháp thề gian đến các Pháp xuất thế, dĩ nhiên đó phải là các Chánh Pháp, chẳng phải Tà pháp. Bởi vậy chúng ta thấy trong Kinh Phật nói về Tịnh Nghiệp Tam Phước, Lục Độ vạn hạnh... đây đều là bao gồm cả các Pháp thế gian và xuất thế, trong đó bao gồm cả các đạo lý trong Nho giáo và Đạo giáo.
Đoạn tiếp: Thế đạo hiện thời bại hoại đến mức như thế này, nói chung là do những kẻ làm mẹ trong cõi đời chỉ biết yêu thương con cái, chẳng biết dạy chúng thành hiền, thành thiện mà ra! Công đức dạy dỗ con cái cực lớn. Tội lỗi không dạy dỗ con cái cũng cực lớn! Hàng nữ nhân giúp chồng dạy con chính là sẽ có thể làm cho thiên hạ thái bình, nhân dân yên vui.
Các bậc làm cha làm mẹ ngoài việc yêu thương, nuôi dưỡng con cái thì còn phải giáo dục, dạy dỗ con cái [đúng cách] nữa, chứ chẳng phải cho rằng việc giáo dục con cái đã có trường lớp, thầy cô lo liệu rồi, mình không cần bận tâm, rằng cứ phó mặc con cái cho nhà trường, thầy cô dạy dỗ là được! Thầy cô trong trường dạy dỗ chỉ một phần, mà phần còn lại [lớn hơn nhiều] đó là trách nhiệm bổn phận của cha mẹ vậy. Thời nay rất nhiều các bậc cha mẹ cứ bận rộn với công việc mưu sinh, những hoạt động ngoài xã hội, hay những nhu cầu cá nhân mà lơ là việc giáo dưỡng con cái. Mà thật ra chính bản thân họ cũng đã được giáo dục tốt đâu mà biết cách truyền trao lại cho thế hệ mai sau, hoặc giả là truyền đạt lại những tư tưởng, đạo lý sai lệch, khiến con trẻ 'thấm nhuần' những tư tưởng đạo lý sai quấy, sau này chúng lớn lên, ra ngoài xã hội, sẽ làm nhiễm ô, vẩn đục, gây ảnh hưởng tiêu cực cho môi trường xã hội, đất nước, thậm chí lan ra cả thế giới, nhân loại. Cho nên muốn cho thiên hạ thái bình thì nhà nhà, người người đều cần phải biết thấm nhuần ít nhiều các tư tưởng, đạo lý của Phật Pháp, truyền thừa qua từng đời từng đời, từng thế hệ, như vậy mới giúp cho gia đạo được trong ấm ngoài êm, nhân dân an lạc, thiên hạ thái bình. Cho nên đừng nghĩ Phật Pháp là chỉ có tu hành cầu giải thoát, hay chỉ có trong chốn tùng lâm, mà Phật Pháp hiện diện rộng khắp trong từng ngõ ngách, con phố, từng ngôi nhà ngôi làng thôn quê, từ miền ngược đến miền xuôi, từ Đông sang Tây, khắp năm châu bốn bể, tất cả đều phải nương tựa vào Phật Pháp [dưới nhiều hình thức, phương tiện, tên gọi khác nhau] để sống tốt sống khỏe, có ích, cho mình, cho người, tránh phải cảnh gây tổn hại, sát phạt, ăn nuốt lẫn nhau. Như vậy thì Con Người cùng Trời, Đất mới xứng là Tam Tài, đúng như xứ mệnh trách nhiệm của mình vậy.
Câu "Nhưng muốn cho họ tin tưởng Phật pháp, trước hết bà hãy khuyên họ trọn hết luân thường đạo lý", sao lại phải vậy? "Luân thường đạo lý" ở đây đó chính là "Hiếu, đễ, trung, tín..." như đã nói bên trên, tức những tánh đức của con người. "Giữ vẹn luân thường, tận hết bổn phận" tức là thực hành và học tập, gìn giữ được những điều này [cho thật tốt], không bị sai phạm, được như thế thì việc tiếp cận và giác ngộ Phật Pháp sẽ trở nên dễ dàng và nhanh chóng hơn bao giờ hết. Vì sao như vậy? Vì như đã nói bên trên, rằng những tánh đức [Nho giáo] này cũng chính là của Phật giáo vậy, rằng trong Kinh Phật cũng khuyên dạy như vậy, không khác, cho nên tuy hai [cách gọi] mà một [thể] mà thôi. Bởi vậy những ai đã được tiếp cận, học tập và thấm nhuần những giáo lý này thì sẽ đến với lời Kinh lời Phật thật nhanh chóng, thẳng tắt vậy, bởi họ đã có được và kinh qua những 'trường lớp' cơ bản, nền móng rồi, cho nên việc tu học trở nên rất vững chắc, rất dễ lớn mạnh, phát triển và đi đến cái kết viên mãn thành tựu, thậm chí còn có thể phát huy tốt tự lợi lợi tha, giúp chúng sanh, hữu tình cùng được lợi ích chân thật, cùng giải thoát vậy. Cho nên các Ngài nói rằng, "nhưng muốn cho họ tin tưởng Phật pháp, trước hết bà hãy khuyên họ trọn hết luân thường đạo lý", thì thật ra "khuyên họ trọn hết luân thường đạo lý" đó chính là khuyên họ bước đầu học Phật vậy, gầy dựng nên nền móng, cơ sở vững chắc về sau. Dĩ nhiên rằng điều này cũng cần phải xuyên suốt cả đời chứ không phải trong hạn cuộc, cho nên thực hiện những việc này cùng việc tu học, hành trì phải tiến hành đồng bộ, tương trợ cho nhau, đưa Phật giáo áp dụng vào thực tế cuộc sống, như thế mới sống tốt đời đẹp đạo được, và việc tu học mới bền vững, ổn định suốt cuộc đời này.
Các phần còn lại chúng ta cùng đọc và học tập.
Văn Sao Tam Biên, quyển 3
Thư trả lời cư sĩ Châu Trần Huệ Tịnh
Đại Sư Ấn Quang
